فایل شاپ
فروش مقاله،تحقیقات و پروژه های دانشجویی،دانلود مقالات ترجمه شده،پاورپوینتفایل شاپ
فروش مقاله،تحقیقات و پروژه های دانشجویی،دانلود مقالات ترجمه شده،پاورپوینتپاورپوینت بهداشت عمومی
| دسته بندی | بهداشت عمومی |
| فرمت فایل | ppt |
| حجم فایل | 1407 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 93 |
دانلود پاورپوینت با موضوع بهداشت عمومی، در قالب ppt و در 93 اسلاید، قابل ویرایش، شامل:
بخش اول: سیاستها و کلیات بهداشت عمومی
تعریف بهداشت عمومی
اهداف و دامنه فعالیتهای بهداشت عمومی
تاریخچه بهداشت عمومی در ایران
اهمیت بهداشت در کنترل بیماریها و تامین سلامت افراد
تعریف سلامت و بیماری
طیف تندرستی – بیماری
عوامل موثر در پیدایش بیماریها
عوامل موثر در بهداشت و سلامت انسانها
تیم و گروه بهداشت
شاخصها و معیارهای بهداشتی در جامعه
مهمترین شاخصهای بهداشتی
سازمانهای بهداشت بین المللی
سازمان جهانی بهداشت
هدف از تشکیل سازمان جهانی بهداشت
یونیسف (UNICEF)
صلیب سرخ بین المللی
مراقبتهای بهداشتی و سطوح مختلف آن
نظامهای عرضه خدمات بهداشتی درمانی در جهان
سیستم شبکه بهداشتی درمانی در ایران
سطح شهرستان شبکه بهداشت و درمان ایران
برنامه ریزی بهداشتی
اولویتهای بهداشتی ایران
بخش دوم: بهداشت فردی
توجه کافی به مسائل بهداشت روانی وسعی در برخورداری از روان متعادل و سالم
بخش سوم: بهداشت محیط زیست و جامعه
تعریف بهداشت محیط زیست
بهداشت هوا
آلودگی هوا
تعریف آلودگی آب
منابع آلوده کننده آبها
اثرات آلودگی آب بر انسان
تعریف فاضلاب و انواع آن
تعریف زباله
اجزای ترکیبی زباله
بهداشت مسکن و اماکن عمومی
معیارهائی را که به عنوان اصول اساسی مسکن بهداشتی می توان توصیه نمود
عوارض مسکن ناسالم
بهداشت حرفه ای
اهداف بهداشت حرفه ای
برنامه های بهداشت شغلی
اهم اهداف بهداشت مدارس
عوامل موثر در بروز سوانح و حوادث از نظر بررسیهای اپیدمیولوژی
تقسیم بندی حوادث
پیشگیری از حوادث
مسائل و مشکلات در بررسی بیماریهای غیرواگیر
خدمات بهداشت روانی
برنامه ها و خدمات بهداشت روانی
تعریف توانبخشی
تکنیک هائی که در توانبخشی مورد استفاده اند
بلاهای طبیعی
اهمیت ابعاد بلاهای طبیعی
اقدامات بهداشتی در شرایط اضطراری
آموزش بهداشت
اهداف آموزش بهداشت
مراحل آموزش بهداشت
اشکال آموزش بهداشت
نقش مواد و تجهیزات آموزشی در فرایند آموزش
انواع برنامه های آموزش بهداشت
قسمتی از متن:
بهداشت عمومی عبارتست از علم و فن پیشگیری از بیماریها، افزایش طول عمر و ارتقای سطح سلامتی و توانائی انسان از طریق کوشش های دسته جمعی افراد جامعه ، به طوری که هر فردی از جامعه از حق طبیعی خود، یعنی سلامتی و عمر طولانی بهرمند گردد.
توضیحات:
این فایل شامل پاورپوینتی با موضوع " بهداشت عمومی " می باشد که در حجم 93 اسلاید، همراه با توضیحات کامل تهیه شده است که می تواند توسط دانشجویان به عنوان ارائه کلاسی (سمینار و کنفرانس کلاسی) مورد استفاده قرار گیرد.
پاورپوینت تهیه شده بسیار کامل و قابل ویرایش بوده و در تهیه آن کلیه اصول و علائم نگارشی و چیدمان جمله بندی رعایت گردیده است و قالب آن را نیز به دلخواه می توان تغییر داد.
تحقیق در مورد آماده سازی محیط کشت
| دسته بندی | کشاورزی و زراعت |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 198 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 105 |
توضیحات :
تحقیق در مورد آماده سازی محیط کشت در 105 صفحه در قالب Word قابل ویرایش.
بخشی از متن :
آماده سازی محیط کشت
3-1 ترکیبات محیط کشت
بطور آشکار محیط کشت غذایی عامل مهم در کشت بافت و سلول بشمار می آید، البته برای هر کدام از گونه های درختی آزمایش های فاکتوریل که در آنها کلیه مواد شیمیایی محیط کشت در طیف وسیعی از غلظت های متغیر باشند، انجام نگرفته است. برای انجام چنین تحقیقی به امکاناتی بیش از آنچه که در اکثر آزمایشگاهها موجود است نیاز می باشد.
آنچه که طراحی محیط کشت را بطور خاصی مشکل می کند، اثرات متقابل بسیار پیچیدة مواد شیمیایی مختلف در یک محیط کشت غذایی مشخص می باشد. بعنوان مثال کاربرد بعضی از قندها ر محیط کشت سبب کمبود بر می شود. پیچیده تر از آن ا حالتی است که بر بیش از حد نیاز وجود داشته باشد در این حالت نیاز بافت به کلسیم کاهش خواهد یافت. به دلیل وجود چنی اثر متقابلی، تعیین ترکیبات مطلوب محیط کشت از طریق آزمایشهای فاکتوریل مشکل است. از طرفی این وضعیت با درنظر گرفتن این حقیقت که اثرات متقابل بین بافت و مواد غذایی تحت تأثیر شرایط محیطی از قبیل شدت و کیفیت نور، دورة نوری، درجه حرارت، آگار یا مایع بودن محیط کشت، PH، و غیره قرار می گیرند پیچید تر می گردد. بعلاوه عکس العمل بافت با تغیر وضعیت فیزیولوژیکی ریز نمونه با بافتی که واکشت شده فرق می کند.
محیط کشت های اولیه که در کشت بافت بکار می رود محلول های غذایی تغییر یافته کشت آبکشت گیاهان بود( محلول های غذایی ناپ، ففر و هوگلند- جورج و شرینتگتن) به این مواد مخلوطی از اسیدهای آمینه، ویتامینها و سایر ترکیبات آلی اضافه می شد. امروزه اکثر کشتهایی که استفاده می شوند نوع تغییر یافتة محیط های قدیمی هستند با بررسی فهرستی مشتمل بر 260 محیط کشت بافت گیاهی تنها 39 محیط کشت دارای ترکیبات پایه بودند محیط کشت موراشی و اسکوک (MS ) بین سایر محیط کشت های گیاهی بیشترین کاربرد را دارد. از میان محیط کشت های ذکر شده توسط جرج و شرینتگتن، 53 محیط کشت از نظر فرمول عناصر پرمصرف مشابه محیط کشت MS بودند ولی در قسمت های دیگر تفاوت داشتند.
اکثر محیط کشت ها از طریق آزمون و خطا بتدریج بهبود یافته اند. البته در برخی از محیط کشت ها روش تجربی کمتر بکار رفته است. مقدار مواد معدنی موجود د محیط کشت MS براساس تجزیه خاکستر بافت توتون سوزانده شده می باشد. محیط کشت LM که اغلب برای سونی برگها استفاده می شود براساس تجزیة ترکیب شیمیایی آرکگونهای بذر نابالغ Pseudostsuha menziesii است البته هیچ گونه تضمینی وجود ندارد که این محیط کشت ها برای تمام ژئوتیپ ها مطلوب باشند یا اینکه چنین تجزیه شیمیایی برای تمام انواع بافتهای گونه های مختلف انجام شده باشد. محیط کشت موردنیاز جهت رشد کالوس نسبت به محیط کشت برای ایجاد و رشد ساقه بایستی دارای مواد معدنی با غلظت بیشتری باشد در حالیکه محیط کشت موردنیاز جهت ایجاد و رشد ریشه فرق می کند محیط کشتی که برای کشت پروتوپلاست بکار می رود اغلب با محیط کشتی که برای پروتوپلاست استفاده می شود بطور کامل تفاوت دارد. از طرف دیگر گونه هایی وجود دارد که درطیف وسیعی از محیط کشت های بخوبی رشد می کنند؛ یعنی محیط کشتهای مطلوب و مشخصی برای اینها وجود ندارد. همچنین حالت هایی و جود دارند که در آنها تهیه یک ژئوتیپ مناسب از تهیه یک محیط کشت مطلوب و دقیق مهمتر است. چنین حالتی برای جنس Populus وجود دارد. بعضی از ژئوتیپهای این جنس روی محیطهای آزمایش شده خیلی ضعیف رشد می کنند در برخی از گونه ها هر رقم دارای نیازهای غذایی مخصوص به خود است.
جرج و همکاران براساس مواد تشکیل دهنده، محیط کشت بافتهای گیاهی را به چهار دسته عمده، عناصر پرمصرف، عناصر کم مصرف، ویتامینها و اسیدهای آمینه یا آمیدها تقسیم کرده اند. برخی از محیط کشت ها مانند وایت، موراشی واسکوگ، گامبور و همکاران(B5 ) لیتوی و لوید و مک کاون محیط کشت های پایه یا تقریباً پایه هستند. بسیاری از محیط کشتهای مورد استفاده دیگر آنهایی هستند که در اثر تغییر کلی یا جزئی محیط کشت های پایه حاصل شده اند.
عناصر پرمصرف محیط کشت موراشی و اسکوگ اغلب در حد یا غلظت محیط پایه رقیق می شوند به همین ترتیب چنین کاری در سایر محیط کشت ها که غلظت عناصر در آنها بالاست انجام می گیرد.
علاوه بر طبقه بندی محیط کشتهای ذکرشده در بالا محیط کشتها را می توان به دو حالت مایع و جامد نیز تقسیم کرد. در حالت جامد محیط دارای عامل ژله کننده است که بافت کشت شده را روی سطح محیط نگه می دارد. این محیط کشتها همچنین درای ویتامینها، اسیدهای آمینه، تنظیم کننده های رشد کربوهیدراتها و اغلب سایز مواد تشکیل دهنده موردنیاز نیز هست.
3-1-1 عوامل تولیدکنندة ژل و جایگزینی آنها
3-1-1-1 آگار و دیگر مواد تولید کننده ژل
آگار از رایجترین عامل تولید ژل است که در محیط کشت استفاده می شود. آگار پلی ساکاریید هایی پیچیده است که از برخی گونه های نوعی علف هرز دریایی بدست می آید آگار طی مراحل ساخت در جات متفاوتی از خلوص را طی میکند. ولی مقداری ناخالصیهای آلی و معدنی در آن باقی می ماند. دیفکوباکتوآگار از رایجترین آگار مصرفی در کشت بافت است که دارای مقدار زیادی سدیم و مس می باشد. میزان سدیمی که از طریق آگار در محیط کشت وارد می شود براحتی توسط بافت اکثر گیاهان تحمل می شود. اما گاهی اوقات مس در محیط کشت ایجاد سمیت می کند. محققان اغلب آگار را در غلظت های بین 5/0 و 1 درصد بکار می برند غلظت مناسب آگار برای هر نوع محیط کشت ریز نمونه باید تعیین شود. غلظت خیلی بالای آن منجر به تنش آب در بافت می شود و غلظت های کم آن یک لایه مایع روی سطح ژله تشکیل خواهد داد و غرق شدن ریزنمونه در این لایه مایع مانع از مبادلات گازی شده و به کاهش رشد منجر می شود. بعلاوه کشت ریزنمونه روی محیط کشت مایع می تواند باعث شیشه ای شدن کشتها شود علیرغم آنچه بیان شد بعضی از کتشها روی محیط با غلظت کم آگار رشد بهتری دارند. بعنوان مثال ماده خشک در نوک شاخه های Picea obies در حیط کشت با غلظت آگار 125/0 % نسبت به غلظت 1% سریع تر تجمع می یابد. این ممانعت در غلظت بالای آگار احتمالاً مربوط به تجمع سریع فرآورده های زاید( اینورتاز) در سطح زیرین نمونه است و در میحط با غلظت کم آگار ممکن است به دلیل اینکه میزان انتشار مواد به اندازه کافی وجود داشته از بروز چنین حالتی جلوگیری شده باشد. انواع متداول آگار در دمای بیش از 40 در جه سانتیگرا تشکیل ژل می دهند. میزان سختی ژل به PH محیط کشت بستگی دارد. از محیط کشت های تغییر یافته رینرت و ایت با 5/0 آگار برای کشت بافتهای شیمر Picea glouca استفاده شده است. در PH 5/5 محیط کشت کاملاً سفت بود، در صورتی که در PH های 4 یا 5/4 برای نگهداری بافت، محیط کشت بسیار نرم بود. اخیراً کارهای خالص تری عرضه شده که در درجه حرارت پائین تر تشکیل ژل می دهد . محیط کشت بسیار نرم بود، در صورتی که در PH های 4 یا 5/4 برای نگهداری بافت محیط کشت بسیار نرم بود. اخیراً کارهای خالص تری عرضه شده که در درجه حرارت پائین تشکیل ژل می دهند. از این ژل ها می توان برای تثبیت پروتوپلاستها و یا تک سلولی ها درون یک شبکه استفاده کرد ولی به دلیل قیمت بالای آنها، کاربرد آنها محدود به آزمایش های کوچک است.
تصور می شود آگار دارای توانایی جذب مواد است که این توانایی می تواند در حذف مواد زاید سلولی از محیط کشت به روشی مشابه زغال نماید. همچنین این خاصیت می تواند مانع جذب برخی مواد شیمیایی به بافت کشت شده شود. یکی از موادی که به دشت توسط آگار جذب می شود سیتوکینین است. بنابراین غلظت بیشتر آگار جذب سیتوکینین از محیط کشت را برای بافت مشکل تر می کند. همچنین گزارش شده آگار در غشای سلولی سبب قطعیت مثبت می شود. اگرچه مدارک موجود متناقض است. تداومم موفقیت آگار در کشت بافت ممکن است مربوط به جذب پیچیده و قابلیت الکتریکی باشد؛ با این حال برخی محققان به دنبال یافتن جانشین های ارزانتر و بهتر برای آگار هستند که اثرات متقابل پیچیدة کمتری با بافت کشت شده نشان می دهد.
متداولترین جایگزین آگار ژل رایت است. این ماده یک پلی ساکارید پیچیدة خارجی سلولی است که توسط Pseudomonas elodea تولید می شود. ژل رایت زمانی که در حضور کاتیونهای مختلف بخصوص منیزیم و کلسیم حرارت داده شود ژل سختی را تشکیل می دهد. استحکام ژل رایت بین PH 4 تا 7 به مقدار خیلی کم تغییر می کند. بعلاوه ژل رایت به شدت به مقابل تجزیه شدن توسط آنزیم های آزاد شده از میکروبها مقاومت می کند.( همچنین آنزیمهایی که ممکن است از سلولهای گیاهی آزاد شود.) در دمای بین 30-45 درجة سانتیگراد جامد می شود و ذوب آن در دمای بالا یا پائین تر از 100 درجه سانتیگراد بسته به شرایطی که در آن ژل تشکیل می شود انجام می گیرد. ژل رایت نسبت به آگار دارای مواد معدنی آزاد و ناخالصیهای آلی کمتری است. البته دارای غلظت های بالای پتاسیم و منیزیم می باشد تنها مشکل ژل رایت این است که بعضی از کششها در ژل رایت سریعتر از آگار، شیشه ای می شوند. در مطالعه ای بمنظور مقایسة اثر آگار و ژل رایت بر جنین زایی سوماتیکیPican obits انجام شد مشخص گردید که عکس العمل مشاهده شده در محیط کشت یا 3/1- 7/0 آگار مشابه محیط کشت دارای5/0-2/0 ژل رایت است البته کوتیلدون های Pinus canariensis روی محیط کشت دارای 8/0 دیفکوباکتو آگار جوانه های بیشتری نسبت به محیط کشت های که دارای غلظت های متفاوت ژل رایت بودند تشکل دادند. در محیط کشتی که توسط آگار، جامد شده باشد به مرور زمان PH کاهش می یابد اما محیط کشت دارای ژل رایت، PH نبات بیشتری دارد. اغلب ژل رایت را همراه با آگار و با نصف غلظت های موردنیاز از هرکدام به کار می برند. به این وسیله از مزایای هر دو ماده استفاده می شود و معایب آنها نیز کاهش می یابد.
برای جامدکردن محیط کشت از نشاسته های مختلف نظیر نشاسته جو، ذرت، سیب زمینی، و گندم نیز استفاده شده است . این نشاسته ها برخلاف سایر عوامل تولیدکننده ژل می توانند بعنوان منبع کرنبه نیز عمل کنند. بعضی از هیدراتهای کربن که از شکسته شدن آنزیمی نشاست تولید می شوند اندروژنز در بساک برخی از گونه ها را تحریک می کنند درآزمایش ساقه های Betula pendula روی محیط کشتی که با پالپ سیب، جامد شده بود کشت گردیدند ریشه زایی در این محیط بهتر از محیط کشت حاوی آگار انجام گرفت.
آلژینات کلسیم غالباً برای محفاظت از بذر مصنوعی و آگاهی برای کشت پروتوپلاست بکار می رود در صورتیکه برای تولید بذر مصنوعی استفاده شود جنینهای سوماتیکی با آلژینات سدیم مخلوط شده و سپس در محلول نمک کلسیم ترکیب می گردند. برای قراردادن سلول های گیاهی در بستر آلژینات، محیط غذایی مایع با آلژینات مخلوط و سوپانسیون سلولی با استفاده از یک سرنگ با فشار در داخل آن قرا داده می شود با استفاده از نازل میتوان این فرآیند را سرعت داد و به سطح مطلوبی برای تولید صنعتی رسانید. آلژیناتی که برای پلیت کردن پروتوپلاست استفاده می گردد نیز بطور مشابه با اضافه کردن یونهای کلسیم جامد می گردد. مزیت اصلی آلژینات این است که در حرارت اتاق می تواند جامد شود. بنابراین سلول ها یا پروتوپلاستها در هنگام قراردادن در داخل آلژینات متحمل شوک کلسیم را از آلژینات جدا کند مجدداً آن را به مایع تبدیل کرد. با این روش می توان کلنی های رشد کرده حاصل از پروتوپلاستهای تزریقی را بدون اینکه در معرض تنش گسترده ای قرار گیرند، بازیافت کرد. در صورتی که آلژینات اتوکلاو شود از بین خواهد رفت. برای ضدعفونی کردن می توان آن را به مدت 20 دقیقه در دمای 90 درجه سانتیگراد قرار داد. تک سلولیهای داخل شده در آلژینات را می توان با داخل کردن مجدد آن در پلی آکریب آمید استقرار بیشتری بخشید پلی آکریل آمید در حالت ژله ای خاصیت سمی دارد اما چسبندگی آلژینات در اطراف سلول ها، پوشش مناسبی بمنظرو حفظ سلول ها از این سمیت ایجاد می کند.
برای کشت پروتوپلاست اغلب آگاروز را بیش از آگار یا آلژینات ترجیح می دهند البته در بعضی مواثع پس از مدتی برای پروتوپلاست ایجاد سمیت می کند کشت پروتوپلاست روی آگاروز از نظر تقسیم آگاروز یا بلوک های قرراگرفته در محیط کشت مایع دارای مزایای متعددی است. کشت پروتوپلاست ها بصورت صفحه ای در جوار یکدیگر در مقادیر کم آگاروز دارای همان شرایط محیط کشت درون آگاروز خواهد بود. وجود مقادیر زیاد محیط کشت مایع در اطراف آگارروز، مواد غذایی ، ضروری را برای آگاروز بطور مداوم فراهم می کند و فرآورده های زیاد تولیدشده توسط پروتوپلاستها با سلولها را دفع می کند. افزون بر این می توان براحتی محیط کشت مایع جدید یا محیطی کشتی را که از نظر ترکیبات شیمیایی تغییر یافته یا حداقل اختلال جایگزین محیط کشت قدیمی نمود. آگاروز درد مقایسه با آگار در دمای کمتری جامد می شود. بنابراین پروتوپلاستها در زمانی که آگاروز نزدیک به جامدشدن است، زنده باقی خواهند ماند. کیفیت آگارزو اغلب در زنده نگهنداشتن پروتوپلاست مهم است. آگاروز د کشت سلول هایی که به آگار بسیار حساس هستند نیز بکار می رود. سلول های کاج(Callitris drummondii ) زمانی که در محیط کشت حاوی آگار با غلظت ه کمی همچون 1/0 قرار گرفتند قادر به تقسیم سلولی نبودند اما در محیط کشت که با آگاروز جامد شده بود بخوبی رشد کردند.
3-1-1-2 حمایت کننده های فیزیکی
برخی از بافتهای کشت شدهروی دانه های شیشه ای کوچک که در اثر تماس با محیط مایع هستند بخوبی رشد می کنند. دانه های شیشه ای امکان تخلیه محیط مایع قبلل و اضافه کردن محیط کشت جدید را بدون اینکه خسارتی به ریز نمونه وارد شود، میسر می کنند. این حالت برای زمانی که بافت کشت شده در اثر شرایط نامساعد ترکیباتیس سمی ایجاد می کند یک مزیت محسوب می شود. مزیت دیگر استفاده از دانه های شیشه ای و سایر حمایت کننده های فیزیکی این ست که محیط کشت را می توان با PH پائین نیز مورد استفاده قرار داد. آگار در PF پائین بطور کامل جامد نمی شود.
حمایت کننده های دیگر فومهای رزینی فنلی هستند که از آنها برای کشت ساقه های ریشه دارPrunus cerasus استفاده شده است. ریشه ها به دلیل تبادل خوب هوا در داخل ذرات فوم دارای کیفیت خوبی بودند. ساقه های ریشه دار را می توان براحتی در چنین ذراتی منتقل نمود. نگرانی عمدة کاربرد فوم رزینی فنلی مربوط به زمانی است که نیاز به دفع فوم آلدئید سمی باشد. سلول های Coffea Arabica رادر سطح و داخل دانه های فومی اورتان تثیبت کردند در حالیکه دانه ها در محیط کشت مایع غوطه ور بودند. تعداد سلول های تثبیت شده به تراکم منفاذ فوم بستگی دارد. آزمایشی یا استفاده از مواد جذب کننده مصنوعی یافت نشده در کشتهای یک رقم Musa انجام گرفت. در کلیه مواد یافته نشده به جز پلی استر رشد بطور مؤثرتری از محیط کشت شاهد که دارای آگار بود حمایت شد. بهترین رشد در بدست آمد که یک مصنوع ترکیبی استانی بود. همچنین از یک لاه پلی استر یافته نشده همراه با یک صفحه کاغذ صافی در قسمت فوقانی جهت حمایت از کشتهای جنینی Picea sitchensis در طی دوران جنینی استفاده شده است. الیات و تورپلی استر نیز برای کشت پروتوپلاستهای سوزنی برگها و گیاهان چوب سخت بکار رفته است.
3-2-1 سیستم های کشت مایع در مقابل جامد
در تولید انبوه کشتهای سوسپانسیون سلولی نسبت به کشت در محیط های غذایی جامد ترجیح داده می شوند. رشد در محیط های مایع معمولاً سریعتر است، نیاز کمتری به مراقبت دارد و اتوماسیون آن راحت تر است بعلاوه به دلیل عدم استفاده از عوامل جامدکننده، از مزیت بالا و عدم خلوص شیمیایی مربوط به تعدادی از اینگونه مواد نیز اجتناب می شود. البته تمام کشتها در محیط کشت مایع رشد خوبی ندارند . افزون بر موارد فوق، شیشه ای شدن مشکلی است که در محیط کشت مایع بروز می کند.
کشت سوسپانسیونی معمولاً شامل توده های کوچک سلولی و تعداد کمی سلولهای انفرادی است در موارد بسیار نارد سوسپانسیون سلولی ممکن است سلولها کاملاً از یکدیگر مجزا باشند. برای باززایی گیاهچه، وجود توده های سلولی اغلب ضروری است، زیرا ریخت زایی اغلب به تماس سلول به سلول و شیب عوامل شیمیایی داخل توده سلولی بستگی دارد. عامل دیگری که ممکن است در ریخت شناسی کشتهای سوسپانسیون سلولی بعضی گونه ها مؤثر باشند چرخش سلولها و توده های سلولی در محیط مایع است. برای جلوگیری از تغییر مداوم وضعیت سلولها و توده های سلولی داخل محیط دارای جاذبه، می توان از ایجاد یک قطب مناسب در تودة سلولی استفاه کرد این مشکل را می توان یا تثبیت سلول ها در یک وضعیت ثابت داخل محیط کشت مایع یا از طریق پلیت کردن، آنها روی میحط کشت جامد برطرف کرد.
رشد سلول های کاج در کشت سوسپانسیونی اغلب با مشکل همراه است. از 27 لاین سلولی Pinus contora که از کانونهی کشت شده روی محیط جامد به دست آمده بودند. تنها در سه کشت سوسپانسیونی بمدت طولانی زنده ماندند. با وجود این در تعدادی از گونه های سوزنی برگ سوسپانسیونهای سلولی استقرار یافته اند. کشتهای سوسپانسیونی که براحتی رشد کردند آنهایی بودند که از توده های سلولی جنینی حاصل شده بودند. حتی در چنین حالت هایی هم برای رشد مناسب، اغلب اصلاح دقیق محیط کشت اجتناب ناپذیر بوده است. بعنوان مثال کشتهای سلولی که از توده سلولی جنینی Picea glouca بدست آمده بودند قبل از این که سلول ها در حالت سوسپانسیونی به مراحلی برسند که توانایی تشکیل پروتوپلاست های جنینی داشته باشند، نیاز به اصلاح عناصر پرمصرف در یک طیف بسیار کم داشتند. جایگزینی یک محیط تازه با تغییر یافته بجای محیط کشت موجود می تواند مشکل آفرین باشد. جداکردن سلول های Picea abites از محیط کشت غذایی مایع توسط سانتریفوژ جتی در دور پائین چون در 10 دقیقه به غیر نرمال شدن جنین زایی در کشت بعدی انجامید. به دلیل اینکه حذف محیط کشت توسط صافی سبب آسیب به سلول های می شود بهترین روش برای خارج کردن سلول ها از محیط کشت، رسوب دادن سلول هاست.
تحقیق در مورد زرشک 31 ص
| دسته بندی | کشاورزی و زراعت |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 76 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 31 |
توضیحات :
تحقیق در مورد زرشک 31 صفحه در قالب Word قابل ویرایش.
بخشی از متن :
مقدمه
زرشک از جمله درختچه های مقاومی است که قابلیت رشد و تولید در زمینهای کم بهره با آب شور را داراست و توجه بیشتر به آن، ضمن بالا بردن ظرفیت تولید محصولات کشاورزی، در حفاظت از خاک منطقه نیز می تواند موثر باشد. مصرف زرشک به صورت تازه خوری به دلیل مزه ترش آن معمول نیست، با تهیه فراورده های متنوع نظیر مربا، مارمالاد، آبمیوه، نوشابه، سس، ژله و... از زرشک ضمن جذب تولید مازاد بر مصرف و ایجاد ارزش افزوده، می توان آنها را هم به نام ایران به بازارهای بین المللی معرفی نمود.
زرشک گیاهی بومی ایران است و نوع بی دانه آن برای نواحی جنوب خراسان به خصوص قاین و بیرجند شهرتی ایجاد کرده است.
در بعضی منابع در مورد پیشینه تاریخی زرشک و مبدا آن این طور آمده است که اولین بار شخصی به نام جعفر، کشت و تولید زرشک بی دانه را در روستای افین از بخش زیرکوه شهرستان قاین بنیان گذاشته است. گفته می شود وی در زمان ترکمن تازی به اسارت ترکمنها درآمده، ولی ضمن فرار از اسارت، در مسیر بازگشت درختچه های زرشک بی دانه را مشاهده نموده و پاجوش آن را به روستای خود منتقل کرده و کشت نموده است. بدین ترتیب به نظر می رسد، نخستین محل پرورش زرشک بی دانه روستای افین باشد که دارای قدمت تاریخی است. احتمالا وی این نوع زرشک را در منطقه شیروان در شمال خراسان مشاهده نموده است.(10)
تیره زرشک Berberidaceae
به صورت گیاهان علفی، چندساله با برگهای همیشه سبز و زود افت، اغلب خاردار و گاهی به صورت درختچه یا حتی درختهای کوچک دیده می شوند. معمولا انواع مختلفی از بنزیل ایزوکینولین در این تیره موجود بوده و بافتهای آن به علت داشتن بربرین (یک نوع ایزوکینولین) زرد رنگ است. عناصر چوبی دارای صفحات ساده سوراخداری هستند و گاهی اوقات این بخش های سوراخدار به صورت آوندهای نردبانی در یک صفحه مشخص بوده و تعداد محدودی تیغه های افقی بین آنهاست. عناصر تراکئید بدون مجرا همراه با منافذ ساده می باشد. اشعه های مغزی پهن دارای سلولهای مشابه یا به طور نسبی مشابه می باشند.
برگها متناوب، ساده یا مرکب (برگهای زرشک ساده و دارای مفصلی در قاعده پهنک است) و به ندرت قاعده ای است. گاهی اوقات برگها به خار کاهش یافته است. دمبرگ دارای 3، تا تعداد زیادی دستجات آوندی است که تشکیل یک قوس و یا دو حلقه را می دهند، استیپول وجود نداشته و یا تحلیل رفته است.گلها منظم، کامل، منفرد یا مجتمع به صورت خوشه، سنبله و یا شکل هایی از پانیکول یا گرزن است. دمگل ها اغلب به طرف قاعده تا شده است. نوع گلها پایینی بوده و گرده افشانی در آنها توسط حشرات انجام می شود. قطعات گل معمولا دوتایی یا سه تایی بوده و در دو ردیف قرار دارند. هر گل دارای 4 تا 6 کاسبرگ براکته مانند در دو ردیف می باشد. گلبرگهای داخلی بیشتر پرچمهای تحلیل رفته گلبرگ مانند هستند که تولید نوش می کنند. تعداد پرچمها 4 عدد یا بیشتر است ولی اغلب 6 عدد می باشد و معمولا مقابل گلبرگهای دارای نوش هستند. کیسه های گرده بساک معمولا 4 عدد است. مادگی یک برچه ای است ولی گاهی دو تا سه برچه ای به نظر می رسد. تخمدان از نوع بالایی است و تخمک از نوع واژگون یا نیمه واژگون است و تعداد زیادی از آنها ممکن است در حاشیه تخمدان روی جفت ضخیمی قرار گیرند. خامه برجسته بوده و دارای 3 لوب می باشد. میوه بیشتر سته حبه ای است.
این تیره شامل 15 جنس و 650 گونه بوده و بیشتر در مناطق معتدله نیمکره شمالی پراکنده است. مهمترین جنس های تیره زرشک عبارتند از زرشک (500 گونه)، ماهونیا(100 گونه) و پودوفیلوم. این هر سه جنس دارای مبنای کروموزومی 7 می باشند.(6و12)
جنس زرشک
زرشک بزرگترین جنس در این تیره می باشد . فسیل این جنس از دوره پلئیستوسن شناخته شده است. رنگ و شکل پوست شاخه ها با افزایش سن درخت تغییر می کند. رنگ پوست شاخه ها از زرد تا قهوه ای و خاکستری و ارغوانی متغیر است. شاخه های یکساله معمولا زرد رنگند و شاخه های بلند تیغهای فراوان دارند. برگها متناوب، ساده، خزان کننده و گاهی همیشه سبز است و دارای دمبرگهایی است که بخشی از پهنک معمولا در طرفین آن قرار داشته و باریک می شود. ساقه آن خاردار بوده و خارها ممکن است منفرد، سه شاخه و یا گاهی 5 شاخه باشد. این خارها از تغییر شکل برگها حاصل شده اند.
گلها منظم، دوجنسی، اغلب مجتمع از نوع خوشه کاذب یا گرزن یا گاهی پانیکول و به ندرت منفرد است. گلهای مجتمع کم و بیش حالت آویخته دارد. گلها معمولا در اردیبهشت یا خرداد شکفته می شوند، گلپوشها سه تایی و در دو ردیف قرار دارند، یعنی دارای 6 کاسبرگ و6 گلبرگ می باشند. گلها از نوع پائینی و زودریز می باشند، آرایش گلپوشها از نوع هم پوش Imbricate)) است. معمولا 1 تا 2 ردیف غده های شهدزا روی گلبرگها بین جام گل و پرچمها قراردارد. پرچمها معمولا 6 عدد و در دو ردیف هستند ولی بسته به گونه، ممکن است به تعداد 4 تا 18 عدد تغییر کنند. پرچمها دارای میله ای کوتاه بوده و مفصلی در قاعده دارند. پرچمهای بیرون اپی پتال بوده و مقابل گلبرگها قرار دارند. بساکها دو حجره ای و بازی فیکس می باشند یعنی از قاعده به میله پرچم چسبیده اند. بساکها توسط دو دریچه از طرفین شکفته می شوند.
مادگی یک عدد بوده و تخمدان بالایی و یک خانه است که دارای 2 تا 3 برچه و به عقیده بعضی 1 برچه با تخمکهای قاعده ای می باشد. کلاله آن 1 عدد و میوه آن سته حبه ای مانند و قرمز رنگ می باشد که اغلب دارای 2 تا 3 دانه است. میوه معمولا بیضوی بوده و طول آن گاهی ممکن است تا 13 میلی متر هم برسد. روی میوه برجستگی کوچکی مربوط به بقایای کلاله و خامه دیده می شود. جنین دانه، دولپه ای و کوچک است و آندوسپرم آن فراوان است.
به نظر می رسد زرشکهای موجود در ایران اغلب بر اثر تلاقی های بین گونه ای ماهیت اولیه خود را تا حد زیادی از دست داده اند، به طوری که با شناسه های موجود مطابقت کامل ندارند.(3)
گونه های زرشک
تعدادی از گونه های زرشک در ایران به صورت زیر می باشد
زرشک زالزالکیBerberis crataegina
زرشک زرافشانی Berberis integerrima
زرشک خراسانی Berberis khorasanica
زرشک راست خوشهBerberis orthobotrys
زرشک معمولی Berberis vulgaris
زرشک ژاپنیvar.atropurpurea Berberis thunbergii
در اینجا به شرح این گونه ها می پردازیم
زرشک زالزالکیBerberis crataegina DC.1810
ساقه چوبی، ارتفاع 1 متر گاهی تا 3 متر، رنگ شاخه ها قرمز تا قرمز مایل به قهوه ای، ساقه های مسن قهوه ای یا قهوه ای مایل به خاکستری ودارای عدسک است. شاخه ها نسبتا روشن، شیاردار و خاردار است. خارها 5/1 تا 3 سانتی متر، سخت ودرقاعده حجیم تر، رنگ آن زرد و روشن تر از ساقه، ساده و یا گاهی سه انشعابی است.
برگها کمی چرمی تا چرمی، کشیده، بیضوی تا واژ تخم مرغی یا واژسرنیزه ای به ابعاد 2-1*5-5/3 سانتی متر، قاعده برگ به تدریج به دمبرگ منتهی می شود. نوک برگها تیز، به ندرت گرد، حاشیه برگها صاف یا دارای دندانه های سخت و اره ای منظم و دور ازهم است. طول برگ تقریبا سه برابر عرض آن است. پشت و روی برگها سبز روشن بوده و در سطح بالای برگ روزنه دیده نمی شود.
گل آذین به طول 2 تا 5 سانتی متر،خوشه ساده یا پانیکول، پایک گل آذین حدود 6 تا 10 میلی متر، تعداد گلها بین 5 تا 20 عدد و گاهی ممکن است تا 40 عدد برسد. میوه آن سته کشیده، بدون خامه، طول 11 میلی متر و عرض 5 تا 9 میلی متر، بیضوی، ابتدا قرمز ولی بعد سیاه رنگ می شود.بذرها سیاه تا قهوه ای روشن و طول آنها حدود 10 میلی متر است.
پراکنش:
نمونه تیپ این گونه در آسیای صغیر ذکر شده است. این گونه در قسمتهای مخلف ایران از جمله تهران، گچسر، البرز، کرج، رامیان، کندلوس، شهرستانک، قزوین، طالقان، فیروزکوه، و احتمالا بیرجند در مناطق خنگ و سلم آباد دیده می شود. در کشورهای مجاور نیز در ترکیه، ارمنستان، جنوب ترکمنستان دیده می شود.
به نظر می رسد این گونه با زرشک زرافشانی، دورگ تولید می کند. این دورگه ها بیشتر در شاهرود، کردستان، تهران، کرج و اراک دیده می شود. دورگه هایی که شباهت با تلاقی این گونه با زرشک معمولی دارد نیز در مناطق شمالی ایران بویژه مازندران، گرگان، آزادشهر و استان تهران دیده می شوند.(2و12)
زرشک زرافشانیBerberis integerrima bunge,(1843)
ساقه چوبی، ارتفاع 4 متر(براساس برخی گزارشات گاهی تا 9 متر)، رنگ آن زرد تا قهوه ای روشن یا تیره، دارای عدسک یا بدون آن و ساقه های مسن خاکستری است. شاخه های آن کم و بیش شیاردار است. خارها معمولا ساده ولی در جستها و شاخه های نازا سه انشعابی است، طول خارها حدود 1 تا 4 سانتی متر، باریک، بلند، نوک تیز و زرد رنگ یا همرنگ ساقه ها است. برگها چرمی، بیضی یا واژ تخم مرغی، حاشیه برگها صاف، در جستها و شاخه های نازا دارای دندانه های تیز پراکنده است که در هر طرف تا 12 عدد می رسد. قاعده برگها به طرف دمبرگ تدریجا باریک می شود. ابعاد برگها 2 -5/3*5-5/3 سانتی متر و طول برگها 2 تا 3 برابر عرض آن می باشد و گاهی طول برگها به 7، عرض برگها به 4، و طول دمبرگ به 3 سانتی متر می رسد.نوک برگها گرد یا در انتها نوک تیز می باشد. سطح پایین برگ سبز ولی کم رنگتر از سطح بالایی است. رگبرگها مشخص و در سطح روزنه پایینی برجسته بوده و سطح بالایی دارای روزنه است.
گل آذین خوشه یا پانیکول، 2 تا 7 سانتی متر، دارای 6 تا 35 و کمتر از 50 گل می باشد. میوه آن سته حبه ای، 7 تا 8 میلی متر، قرمز تا ارغوانی، آردآلود، بدون اثر خامه یا دارای آن، بیضوی یا تا حدودی کروی و تعداد آنها در هر خوشه بین 14 تا 24 عدد است.بذرها در این گونه ریز و سیاه رنگ است.
تغییرات موجود در این گونه حائز اهمیت زیادی است و واریته های مختلف را دارا می باشد. این گونه مترادفهای گوناگون دارد. این مترادفها تفاوت کمی دارند. کناره های برگ، وضع دندانه های آنها، وضعیت براکی بلاستوس یعنی گل آذین حاصل از شاخه های کوتاه روی شاخه های بلند و خارهای بزرگ تغییرات متنوعی دارند که به نظر می رسد پیوستگی چندانی ندارند. یک شاخص ثابت، وضع حاشیه برگها در شاخه های زایاست، در حالی که در شاخه های کوچک نازا دندانه ها با فواصل نامساوی به یکدیگر وصل می شوند. شاخص دیگر تولید برگهای ضخیم و چرمی است که این برگها در بعضی حالات دائمی بوده و می تواند سبب تشخیص این گونه از سایر گونه ها بشود.
پراکنش:
این گونه در منطقه ایرانیکا (آسیای صغیر) پراکنش زیادی دارد. در شرق ترکیه، ایران، شرق عراق، افغانستان، قفقاز، ترکمنستان، غرب پاکستان، کشمیر و غرب چین زیاد دیده می شود. درایران در آذربایجان، لرستان، خوزستان، فارس، یزد، کرمان، سمنان، تهران، کرج، گچسر، توچال، دامغان، گرگان و در خراسان در بجنورد، اسفراین، درگز، سرخس، تربت جام، تربت حیدریه، فریمان، کلات، علم کوه، شیروان، کپه داغ، قوچان، رباط سفید، مشهد، کاشمر وبیرجند وجود دارد.(2)
این گونه در شرق ترکیه و ایران با گونه های دیگر تداخل داشته و دو رگه های متنوعی بین این گونه با زرشک بی دانه (آذربایجان، مازندران، گرگان، کردستان، همدان، قزوین و خراسان در قاین، پیرمردانشاه، سلم آباد، زشک و ریوش)، زالزالکی(شاهرود، تهران، کرج، اراک، کردستان)و زرشک راست خوشه(گرگان، مازندران، البرز) دیده می شوند.امکان وجود هیبریدهای سه جانبه نیز وجود دارد ولی قطعی نیست. این دو رگه ها ممکن است در مناطق وسیعی حاصل شوند و درجه بندی آنها بسیار مشکل است. از جمله واریته های شاخص این گونه می توانB.integerrima=B.vulgaris var.densifloraو B.integerrima=B.vulgaris var.serratifolia را نام برد. واریته اولی در منطقه پیر زنگوله و پیر عمارلو و واریته دوم در آذربایجان، کهرود، نهاوند، شمشک و کرمانشاهان دیده می شود.
به نظر می رسد برخی از این زرشکها تلاقی های زیر باشند.
B.orthobotrys * B.integerrima
B.vulgaris * B. integerrima
همچنین نمونه هایی نیز تلاقی سه جانبه زیر به نظر می رسد.
B.orientalis * B.turcomanica * B.integerrima
برگهای براکی بلاستوس در موارد اشاره شده صاف یا دارای دندانه های کمی بوده و خارهای آن از زرشک معمولی قوی تر می باشد. جوانه های دو سال قبل برگها نیز مثل زرشک معمولی سفید نیست، بلکه مقداری به قهوه ای تمایل دارد و آن را به زرشک زرافشانی نزدیک می کند.
گونه B.turcomanica یا واریته ای از زرشک زرافشانی به نظر می رسد و یا گونه ای است که نسبت به آن خویشاوندی نزدیک دارد و یا براساس نظریه جدیدتر واریته integerrima زیر مجموعه ای از B.turcomanica است. یعنیvar.integerrima B.turcomanica . نمونه تیپ زرشک زرافشانی که توسط متخصصان قدیمی توصیف شده، برگهایش برخلاف زرشک زرافشانی چرمی و گوشتدار نبوده و مانند B.orientalis بیشتر باریک، نازک و دندانه دار است و دو رگ به نظر می رسد.(12)
زرشک خراسانیBerberis khorasanica
درختچه ای با ساقه های چوبی، ساقه های مسن قهوه ای مایل به خاکستری و شکافدار، پوست نازک، دارای شیارهای کم عمق یا عمیق و شاخه های جوان قرمزمایل به قهوه ای است. خارها رو به پایین یا قائم نسبت به ساقه، طول خارها5/1 تا 5/2 سانتی متر، رنگ خارها زرد یا زرد مایل به قهوه ای یا خاکستری است. برگها کشیده غشایی یا تا حدودی چرمی، بیضی، لوزی یا مستطیلی با زاویه های کند و به شکل تخم مرغی یا قاشقک مانند می باشد. دندانه های برگ اره مانند و منتهی به خاری نازک، شبکه های رگبرگ در دو سطح برجسته و متراکم، دمبرگ مشخص و به طول 1 سانتی متر است. برگها در پاییز قرمز رنگ می شوند. گل آذین ساده، کشیده، راست یا کم و بیش آویخته، تقریبا به اندازه برگها یا کمی بیشتر و تعداد گل ها تا 20 عدد در خوشه و رنگ گلها زردرنگ می باشد. میوه سته، تعداد میوه در هر خوشه 12 تا 30 عدد، طول میوه 8 تا 10 میلی متر، رنگ میوه قرمز آجری تا جگری تخم مرغی شکل، با خامه ای مشخص به طول حدود نیم میلی متر می باشد.
در بعضی نمونه های استثنایی در قاین اندازه سته ها به قطر 9 تا 10 میلی متر و طول 13 تا 14 میلی متر مشاهده شده و خوشه این نمونه ها گاهی تا 30 عدد گل و به همین تعداد سته دارد. این نمونه ها توسط سازمان پژوهش های علمی و صنعتی مرکز خراسان هدیه نامگذاری شده است و تحقیقات بیشتر روی آن ادامه دارد. دانه ها 2 تا 4 عدد بوده و هر کدام 4 تا 7 میلی متر طول دارند.
پراکنش:
این گیاه بومی ایران بوده و برای اولین بار در سال 1975 در ایران در فلور ایرانیکا ذکر شده است، نمونه تیپ آن در گلستان دیده شده و توسط بروویچ و زیلنسکی به عنوان گونه جدیدی آورده شده است. محل پراکنش آن خراسان بوده و در ارتفاع 1350 متر بین بجنورد و مراوه تپه در بستر خاکهای آهکی پارک ملی گلستان، 12 تا 20 کیلومتری شمال کاشمر و در جنوب خراسان درقاین مشاهده شده است.(3)
مقدمه
زرشک از جمله درختچه های مقاومی است که قابلیت رشد و تولید در زمینهای کم بهره با آب شور را داراست و توجه بیشتر به آن، ضمن بالا بردن ظرفیت تولید محصولات کشاورزی، در حفاظت از خاک منطقه نیز می تواند موثر باشد. مصرف زرشک به صورت تازه خوری به دلیل مزه ترش آن معمول نیست، با تهیه فراورده های متنوع نظیر مربا، مارمالاد، آبمیوه، نوشابه، سس، ژله و... از زرشک ضمن جذب تولید مازاد بر مصرف و ایجاد ارزش افزوده، می توان آنها را هم به نام ایران به بازارهای بین المللی معرفی نمود.
زرشک گیاهی بومی ایران است و نوع بی دانه آن برای نواحی جنوب خراسان به خصوص قاین و بیرجند شهرتی ایجاد کرده است.
در بعضی منابع در مورد پیشینه تاریخی زرشک و مبدا آن این طور آمده است که اولین بار شخصی به نام جعفر، کشت و تولید زرشک بی دانه را در روستای افین از بخش زیرکوه شهرستان قاین بنیان گذاشته است. گفته می شود وی در زمان ترکمن تازی به اسارت ترکمنها درآمده، ولی ضمن فرار از اسارت، در مسیر بازگشت درختچه های زرشک بی دانه را مشاهده نموده و پاجوش آن را به روستای خود منتقل کرده و کشت نموده است. بدین ترتیب به نظر می رسد، نخستین محل پرورش زرشک بی دانه روستای افین باشد که دارای قدمت تاریخی است. احتمالا وی این نوع زرشک را در منطقه شیروان در شمال خراسان مشاهده نموده است.(10)
تیره زرشک Berberidaceae
به صورت گیاهان علفی، چندساله با برگهای همیشه سبز و زود افت، اغلب خاردار و گاهی به صورت درختچه یا حتی درختهای کوچک دیده می شوند. معمولا انواع مختلفی از بنزیل ایزوکینولین در این تیره موجود بوده و بافتهای آن به علت داشتن بربرین (یک نوع ایزوکینولین) زرد رنگ است. عناصر چوبی دارای صفحات ساده سوراخداری هستند و گاهی اوقات این بخش های سوراخدار به صورت آوندهای نردبانی در یک صفحه مشخص بوده و تعداد محدودی تیغه های افقی بین آنهاست. عناصر تراکئید بدون مجرا همراه با منافذ ساده می باشد. اشعه های مغزی پهن دارای سلولهای مشابه یا به طور نسبی مشابه می باشند.
برگها متناوب، ساده یا مرکب (برگهای زرشک ساده و دارای مفصلی در قاعده پهنک است) و به ندرت قاعده ای است. گاهی اوقات برگها به خار کاهش یافته است. دمبرگ دارای 3، تا تعداد زیادی دستجات آوندی است که تشکیل یک قوس و یا دو حلقه را می دهند، استیپول وجود نداشته و یا تحلیل رفته است.گلها منظم، کامل، منفرد یا مجتمع به صورت خوشه، سنبله و یا شکل هایی از پانیکول یا گرزن است. دمگل ها اغلب به طرف قاعده تا شده است. نوع گلها پایینی بوده و گرده افشانی در آنها توسط حشرات انجام می شود. قطعات گل معمولا دوتایی یا سه تایی بوده و در دو ردیف قرار دارند. هر گل دارای 4 تا 6 کاسبرگ براکته مانند در دو ردیف می باشد. گلبرگهای داخلی بیشتر پرچمهای تحلیل رفته گلبرگ مانند هستند که تولید نوش می کنند. تعداد پرچمها 4 عدد یا بیشتر است ولی اغلب 6 عدد می باشد و معمولا مقابل گلبرگهای دارای نوش هستند. کیسه های گرده بساک معمولا 4 عدد است. مادگی یک برچه ای است ولی گاهی دو تا سه برچه ای به نظر می رسد. تخمدان از نوع بالایی است و تخمک از نوع واژگون یا نیمه واژگون است و تعداد زیادی از آنها ممکن است در حاشیه تخمدان روی جفت ضخیمی قرار گیرند. خامه برجسته بوده و دارای 3 لوب می باشد. میوه بیشتر سته حبه ای است.
این تیره شامل 15 جنس و 650 گونه بوده و بیشتر در مناطق معتدله نیمکره شمالی پراکنده است. مهمترین جنس های تیره زرشک عبارتند از زرشک (500 گونه)، ماهونیا(100 گونه) و پودوفیلوم. این هر سه جنس دارای مبنای کروموزومی 7 می باشند.(6و12)
جنس زرشک
زرشک بزرگترین جنس در این تیره می باشد . فسیل این جنس از دوره پلئیستوسن شناخته شده است. رنگ و شکل پوست شاخه ها با افزایش سن درخت تغییر می کند. رنگ پوست شاخه ها از زرد تا قهوه ای و خاکستری و ارغوانی متغیر است. شاخه های یکساله معمولا زرد رنگند و شاخه های بلند تیغهای فراوان دارند. برگها متناوب، ساده، خزان کننده و گاهی همیشه سبز است و دارای دمبرگهایی است که بخشی از پهنک معمولا در طرفین آن قرار داشته و باریک می شود. ساقه آن خاردار بوده و خارها ممکن است منفرد، سه شاخه و یا گاهی 5 شاخه باشد. این خارها از تغییر شکل برگها حاصل شده اند.
گلها منظم، دوجنسی، اغلب مجتمع از نوع خوشه کاذب یا گرزن یا گاهی پانیکول و به ندرت منفرد است. گلهای مجتمع کم و بیش حالت آویخته دارد. گلها معمولا در اردیبهشت یا خرداد شکفته می شوند، گلپوشها سه تایی و در دو ردیف قرار دارند، یعنی دارای 6 کاسبرگ و6 گلبرگ می باشند. گلها از نوع پائینی و زودریز می باشند، آرایش گلپوشها از نوع هم پوش Imbricate)) است. معمولا 1 تا 2 ردیف غده های شهدزا روی گلبرگها بین جام گل و پرچمها قراردارد. پرچمها معمولا 6 عدد و در دو ردیف هستند ولی بسته به گونه، ممکن است به تعداد 4 تا 18 عدد تغییر کنند. پرچمها دارای میله ای کوتاه بوده و مفصلی در قاعده دارند. پرچمهای بیرون اپی پتال بوده و مقابل گلبرگها قرار دارند. بساکها دو حجره ای و بازی فیکس می باشند یعنی از قاعده به میله پرچم چسبیده اند. بساکها توسط دو دریچه از طرفین شکفته می شوند.
مادگی یک عدد بوده و تخمدان بالایی و یک خانه است که دارای 2 تا 3 برچه و به عقیده بعضی 1 برچه با تخمکهای قاعده ای می باشد. کلاله آن 1 عدد و میوه آن سته حبه ای مانند و قرمز رنگ می باشد که اغلب دارای 2 تا 3 دانه است. میوه معمولا بیضوی بوده و طول آن گاهی ممکن است تا 13 میلی متر هم برسد. روی میوه برجستگی کوچکی مربوط به بقایای کلاله و خامه دیده می شود. جنین دانه، دولپه ای و کوچک است و آندوسپرم آن فراوان است.
به نظر می رسد زرشکهای موجود در ایران اغلب بر اثر تلاقی های بین گونه ای ماهیت اولیه خود را تا حد زیادی از دست داده اند، به طوری که با شناسه های موجود مطابقت کامل ندارند.(3)
گونه های زرشک
تعدادی از گونه های زرشک در ایران به صورت زیر می باشد
زرشک زالزالکیBerberis crataegina
زرشک زرافشانی Berberis integerrima
زرشک خراسانی Berberis khorasanica
زرشک راست خوشهBerberis orthobotrys
زرشک معمولی Berberis vulgaris
زرشک ژاپنیvar.atropurpurea Berberis thunbergii
در اینجا به شرح این گونه ها می پردازیم
زرشک زالزالکیBerberis crataegina DC.1810
ساقه چوبی، ارتفاع 1 متر گاهی تا 3 متر، رنگ شاخه ها قرمز تا قرمز مایل به قهوه ای، ساقه های مسن قهوه ای یا قهوه ای مایل به خاکستری ودارای عدسک است. شاخه ها نسبتا روشن، شیاردار و خاردار است. خارها 5/1 تا 3 سانتی متر، سخت ودرقاعده حجیم تر، رنگ آن زرد و روشن تر از ساقه، ساده و یا گاهی سه انشعابی است.
برگها کمی چرمی تا چرمی، کشیده، بیضوی تا واژ تخم مرغی یا واژسرنیزه ای به ابعاد 2-1*5-5/3 سانتی متر، قاعده برگ به تدریج به دمبرگ منتهی می شود. نوک برگها تیز، به ندرت گرد، حاشیه برگها صاف یا دارای دندانه های سخت و اره ای منظم و دور ازهم است. طول برگ تقریبا سه برابر عرض آن است. پشت و روی برگها سبز روشن بوده و در سطح بالای برگ روزنه دیده نمی شود.
گل آذین به طول 2 تا 5 سانتی متر،خوشه ساده یا پانیکول، پایک گل آذین حدود 6 تا 10 میلی متر، تعداد گلها بین 5 تا 20 عدد و گاهی ممکن است تا 40 عدد برسد. میوه آن سته کشیده، بدون خامه، طول 11 میلی متر و عرض 5 تا 9 میلی متر، بیضوی، ابتدا قرمز ولی بعد سیاه رنگ می شود.بذرها سیاه تا قهوه ای روشن و طول آنها حدود 10 میلی متر است.
پراکنش:
نمونه تیپ این گونه در آسیای صغیر ذکر شده است. این گونه در قسمتهای مخلف ایران از جمله تهران، گچسر، البرز، کرج، رامیان، کندلوس، شهرستانک، قزوین، طالقان، فیروزکوه، و احتمالا بیرجند در مناطق خنگ و سلم آباد دیده می شود. در کشورهای مجاور نیز در ترکیه، ارمنستان، جنوب ترکمنستان دیده می شود.
به نظر می رسد این گونه با زرشک زرافشانی، دورگ تولید می کند. این دورگه ها بیشتر در شاهرود، کردستان، تهران، کرج و اراک دیده می شود. دورگه هایی که شباهت با تلاقی این گونه با زرشک معمولی دارد نیز در مناطق شمالی ایران بویژه مازندران، گرگان، آزادشهر و استان تهران دیده می شوند.(2و12)
زرشک زرافشانیBerberis integerrima bunge,(1843)
ساقه چوبی، ارتفاع 4 متر(براساس برخی گزارشات گاهی تا 9 متر)، رنگ آن زرد تا قهوه ای روشن یا تیره، دارای عدسک یا بدون آن و ساقه های مسن خاکستری است. شاخه های آن کم و بیش شیاردار است. خارها معمولا ساده ولی در جستها و شاخه های نازا سه انشعابی است، طول خارها حدود 1 تا 4 سانتی متر، باریک، بلند، نوک تیز و زرد رنگ یا همرنگ ساقه ها است. برگها چرمی، بیضی یا واژ تخم مرغی، حاشیه برگها صاف، در جستها و شاخه های نازا دارای دندانه های تیز پراکنده است که در هر طرف تا 12 عدد می رسد. قاعده برگها به طرف دمبرگ تدریجا باریک می شود. ابعاد برگها 2 -5/3*5-5/3 سانتی متر و طول برگها 2 تا 3 برابر عرض آن می باشد و گاهی طول برگها به 7، عرض برگها به 4، و طول دمبرگ به 3 سانتی متر می رسد.نوک برگها گرد یا در انتها نوک تیز می باشد. سطح پایین برگ سبز ولی کم رنگتر از سطح بالایی است. رگبرگها مشخص و در سطح روزنه پایینی برجسته بوده و سطح بالایی دارای روزنه است.
گل آذین خوشه یا پانیکول، 2 تا 7 سانتی متر، دارای 6 تا 35 و کمتر از 50 گل می باشد. میوه آن سته حبه ای، 7 تا 8 میلی متر، قرمز تا ارغوانی، آردآلود، بدون اثر خامه یا دارای آن، بیضوی یا تا حدودی کروی و تعداد آنها در هر خوشه بین 14 تا 24 عدد است.بذرها در این گونه ریز و سیاه رنگ است.
تغییرات موجود در این گونه حائز اهمیت زیادی است و واریته های مختلف را دارا می باشد. این گونه مترادفهای گوناگون دارد. این مترادفها تفاوت کمی دارند. کناره های برگ، وضع دندانه های آنها، وضعیت براکی بلاستوس یعنی گل آذین حاصل از شاخه های کوتاه روی شاخه های بلند و خارهای بزرگ تغییرات متنوعی دارند که به نظر می رسد پیوستگی چندانی ندارند. یک شاخص ثابت، وضع حاشیه برگها در شاخه های زایاست، در حالی که در شاخه های کوچک نازا دندانه ها با فواصل نامساوی به یکدیگر وصل می شوند. شاخص دیگر تولید برگهای ضخیم و چرمی است که این برگها در بعضی حالات دائمی بوده و می تواند سبب تشخیص این گونه از سایر گونه ها بشود.
پراکنش:
این گونه در منطقه ایرانیکا (آسیای صغیر) پراکنش زیادی دارد. در شرق ترکیه، ایران، شرق عراق، افغانستان، قفقاز، ترکمنستان، غرب پاکستان، کشمیر و غرب چین زیاد دیده می شود. درایران در آذربایجان، لرستان، خوزستان، فارس، یزد، کرمان، سمنان، تهران، کرج، گچسر، توچال، دامغان، گرگان و در خراسان در بجنورد، اسفراین، درگز، سرخس، تربت جام، تربت حیدریه، فریمان، کلات، علم کوه، شیروان، کپه داغ، قوچان، رباط سفید، مشهد، کاشمر وبیرجند وجود دارد.(2)
این گونه در شرق ترکیه و ایران با گونه های دیگر تداخل داشته و دو رگه های متنوعی بین این گونه با زرشک بی دانه (آذربایجان، مازندران، گرگان، کردستان، همدان، قزوین و خراسان در قاین، پیرمردانشاه، سلم آباد، زشک و ریوش)، زالزالکی(شاهرود، تهران، کرج، اراک، کردستان)و زرشک راست خوشه(گرگان، مازندران، البرز) دیده می شوند.امکان وجود هیبریدهای سه جانبه نیز وجود دارد ولی قطعی نیست. این دو رگه ها ممکن است در مناطق وسیعی حاصل شوند و درجه بندی آنها بسیار مشکل است. از جمله واریته های شاخص این گونه می توانB.integerrima=B.vulgaris var.densifloraو B.integerrima=B.vulgaris var.serratifolia را نام برد. واریته اولی در منطقه پیر زنگوله و پیر عمارلو و واریته دوم در آذربایجان، کهرود، نهاوند، شمشک و کرمانشاهان دیده می شود.
به نظر می رسد برخی از این زرشکها تلاقی های زیر باشند.
B.orthobotrys * B.integerrima
B.vulgaris * B. integerrima
همچنین نمونه هایی نیز تلاقی سه جانبه زیر به نظر می رسد.
B.orientalis * B.turcomanica * B.integerrima
برگهای براکی بلاستوس در موارد اشاره شده صاف یا دارای دندانه های کمی بوده و خارهای آن از زرشک معمولی قوی تر می باشد. جوانه های دو سال قبل برگها نیز مثل زرشک معمولی سفید نیست، بلکه مقداری به قهوه ای تمایل دارد و آن را به زرشک زرافشانی نزدیک می کند.
گونه B.turcomanica یا واریته ای از زرشک زرافشانی به نظر می رسد و یا گونه ای است که نسبت به آن خویشاوندی نزدیک دارد و یا براساس نظریه جدیدتر واریته integerrima زیر مجموعه ای از B.turcomanica است. یعنیvar.integerrima B.turcomanica . نمونه تیپ زرشک زرافشانی که توسط متخصصان قدیمی توصیف شده، برگهایش برخلاف زرشک زرافشانی چرمی و گوشتدار نبوده و مانند B.orientalis بیشتر باریک، نازک و دندانه دار است و دو رگ به نظر می رسد.(12)
زرشک خراسانیBerberis khorasanica
درختچه ای با ساقه های چوبی، ساقه های مسن قهوه ای مایل به خاکستری و شکافدار، پوست نازک، دارای شیارهای کم عمق یا عمیق و شاخه های جوان قرمزمایل به قهوه ای است. خارها رو به پایین یا قائم نسبت به ساقه، طول خارها5/1 تا 5/2 سانتی متر، رنگ خارها زرد یا زرد مایل به قهوه ای یا خاکستری است. برگها کشیده غشایی یا تا حدودی چرمی، بیضی، لوزی یا مستطیلی با زاویه های کند و به شکل تخم مرغی یا قاشقک مانند می باشد. دندانه های برگ اره مانند و منتهی به خاری نازک، شبکه های رگبرگ در دو سطح برجسته و متراکم، دمبرگ مشخص و به طول 1 سانتی متر است. برگها در پاییز قرمز رنگ می شوند. گل آذین ساده، کشیده، راست یا کم و بیش آویخته، تقریبا به اندازه برگها یا کمی بیشتر و تعداد گل ها تا 20 عدد در خوشه و رنگ گلها زردرنگ می باشد. میوه سته، تعداد میوه در هر خوشه 12 تا 30 عدد، طول میوه 8 تا 10 میلی متر، رنگ میوه قرمز آجری تا جگری تخم مرغی شکل، با خامه ای مشخص به طول حدود نیم میلی متر می باشد.
در بعضی نمونه های استثنایی در قاین اندازه سته ها به قطر 9 تا 10 میلی متر و طول 13 تا 14 میلی متر مشاهده شده و خوشه این نمونه ها گاهی تا 30 عدد گل و به همین تعداد سته دارد. این نمونه ها توسط سازمان پژوهش های علمی و صنعتی مرکز خراسان هدیه نامگذاری شده است و تحقیقات بیشتر روی آن ادامه دارد. دانه ها 2 تا 4 عدد بوده و هر کدام 4 تا 7 میلی متر طول دارند.
پراکنش:
این گیاه بومی ایران بوده و برای اولین بار در سال 1975 در ایران در فلور ایرانیکا ذکر شده است، نمونه تیپ آن در گلستان دیده شده و توسط بروویچ و زیلنسکی به عنوان گونه جدیدی آورده شده است. محل پراکنش آن خراسان بوده و در ارتفاع 1350 متر بین بجنورد و مراوه تپه در بستر خاکهای آهکی پارک ملی گلستان، 12 تا 20 کیلومتری شمال کاشمر و در جنوب خراسان درقاین مشاهده شده است.(3)